• image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image

Expositieruimte

Theeschenkerij 'Jordaan' & exposities

 

In Haaksbergen dreigde een bijzonder en monumentaal houten huis uit 1923 te verdwijnen. De Historische Kring Haaksbergen heeft zich ingespannen om het oorspronkelijke huis – dat destijds door de firma Jordaan als bouwpakket gebouwd is – een nieuwe plek te geven binnen de gemeente Haaksbergen. Als resultaat kon een karakteristieke woning voor leidinggevenden van de firma Jordaan worden herbouwd aan de Scholtenhagenweg.

Ruime aandacht is op de bovenverdieping voor een permanente tentoonstelling over het textielverleden van Haaksbergen. Natuurlijk staat daar de Koninklijke textielfabriek Jordaan & Zn., destijds een van de grootste werkgevers, centraal.  In heel Nederland bekend om het merk 'Jorzolino' met kroontje' van degelijk huishoudtextiel. Menig jonge huisvrouw wist zich te verzekeren van bed-, bad-, en keukentextiel voor haar bruidsuitzet.

 

Wisselexposities

Naast deze permanente tentoonstelling werd ook ruimte gereserveerd voor wisselende thematische exposities. Eerdere wissel-exposities gingen over EHCO-confectiefabrieken, bekend van de KLM-werkkleding en Medisign ziekenhuis kleding en over, toen bij de sloop van het voormalige bankgebouw in Haaksbergen belangrijk historisch materiaal werd gevonden, de  'Bank Jordaan'  en de voorname 'Banque Jordaan' in Parijs.

Nu dus de nieuwe expositie 'Ariëns & Eendracht'.

Een roerige hoofdstuk uit de eerste jaren van de arbeidersbeweging herleeft......Met deskundige ondersteuning van Jan Hinke namens het Ariënscomité laten we de persoon van de priester Alphons Ariëns, zijn inspiratoren en tijdgenoten en zijn initiatief weverij   “De Eendracht” zien. Natuurlijk wordt ook het ontstaan van de (katholieke) vakbeweging uitvoerig belicht.  

 

Vanaf 21 mei 2016 bent u van harte welkom in Theeschenkerij “Jordaan” om kennis te komen nemen van deze tentoonstelling. Informeert u zich over de openingstijden op de website: www.theeschenkerij-Jordaan.nl

 

Onderstaand geven wij u alvast een indruk van deze turbulente tijd. 

Alphons Ariëns legde toen de basis voor een nieuw zelfbewustzijn van de arbeider en positie van het gezin als hoeksteen van de samenleving. Ook tegenwoordig kunnen we veel leren van deze strijdvaardige priester, stimulator, denker en doener.

 

Zo rond begin 19e eeuw zag het leven in Twente er armoedig uit. De plattelandsbevolking woont in kleine boerenhuisjes met schrale weides en magere koetjes. Vaak een “lös hoes”,, tegelijk woonvertrek en koestal. Achterop de “deel” tegenover de koestal is een “weefkamer”. Daar in die lage, vunzige ruimte staat een houten weefgetouw, waarop de boer, zijn vrouw en kinderen, alle tijd die zij kunnen missen, al wevende doorbrengen. Het beetje geld dat wordt verdiend met boeren moet aangevuld worden met loon voor geweven stof. Hiermee betaalt hij de pacht, en van de rest blijft hij .......... in leven.

Door de uitvinding van de stoommachine ontstonden ook in Twente rond 1850 textielfabrieken die grootschalige productie mogelijk maakte. Daardoor trokken de mensen naar dorpen en steden waar  nauwelijks behoorlijke huisvesting was. In de fabrieken waren de werkomstandigheden en de hygiëne slecht en de machines onveilig. Omdat de lonen erg laag waren, werkte het hele gezin mee in de fabriek, dus ook vrouwen en kinderen.

Door deze onrechtvaardige verdeling van inkomen ontstond steeds meer onrust bij de werkenden. De fabrikanten en de gezeten burgerij zagen dit niet in. In 1885 kwam Domela Nieuwenhuis het revolutionaire socialisme prediken in Enschede en kreeg onder de ontevreden arbeiders vrij veel aanhang.

De in 1886 in Enschede benoemde priester Dr. Alphons Ariëns was er diep van overtuigd dat het bestrijden van armoede geen kwestie is van liefdadigheid maar van gerechtigheid. Hij had in Rome gestudeerd en veel gelezen over de sociale omstandigheden. Hij ontmoette Don Bosco en zag de gruwelen van kinderarbeid

Toen in 1890 een algemene staking uitbrak omdat arbeiders waren ontslagen, kreeg ook de in 1891 door priester Alphons Ariëns opgerichte Twentsche R.K. fabrieksarbeidersbond “Sint Severus” veel aanhang. In Haaksbergen werd vrij snel daarna een afdeling daarvan opgericht. De bond had tot doel om door overleg verbetering te krijgen in het onrechtvaardig lot van de arbeiders.

Aangegrepen door sociale wantoestanden, extreme armoede en alcoholisme gaat Ariëns consequent aan de kant van de arbeiders staan. Zijn activisme voor verbetering van de positie van de arbeiders werd ingegeven door zijn diep geloof. Gestimuleerd door tijdgenoten en door priester en politicus Dr. Schaepman spoort hij de mensen aan lid te worden van de door hem opgerichte katholieke fabrieksarbeidersbond. Bevestiging kreeg Ariëns door de verschijning in 1891 van de sociale encycliek “Rerum Novarum” van Paus Leo XIII.

 

Het voorbeeld van de textielarbeiders in Haaksbergen werd nagevolgd door ambachtslieden en arbeiders van andere beroepen en zo werd ook hier besloten 1 april 1894 een R.K. Arbeidersvereniging “St. Joseph” op te richten; een standsorganisatie die de vakorganisaties overkoepelde. Door medewerking van pastoor Engbers werd de vroegere pastorie , de z.g. "aolde pastorie", gelegen ongeveer op de hoek van de Dr. Ariënsstraat en De Braak, ingericht als verenigingslokaal.

 

Om te trachten ontslagen fabrieksarbeiders bij de firma D. Jordaan & Zonen en hun gezinnen te helpen, richtte Ariëns in Haaksbergen midden 1894 de productie-coöperatie textielfabriek N.V. De Eendracht op, een bedrijf met arbeiders zelfbestuur. Hij haalde de katholieke arbeiders over hun verenigingslokaal in de oude pastorie aan de Braak af te staan voor dit doel. Deze fabriek floreerde echter nooit omdat de arbeiders door onvoldoende leiding en afzetproblemen. De fabriek moest in 1901 worden verkocht en uiteindelijk in 1908 zijn deuren sluiten. De meeste werknemers konden daarna weer aan de slag bij Jordaan. De utopist Ariëns had zijn echec geleden en was daarbij zelf bijna financieel ten onder gegaan. De gouden miskelk, die hij bij zijn wijding cadeau had gekregen van zijn familie, had hij zelfs moeten verkopen. Zijn moreel bleef echter onaangetast. De kerkleiding zag in zijn optreden aanleiding hem over te plaatsen naar het kleine Steenderen. Jaren later, in 1919, kreeg Ariëns eerherstel en werd hij benoemd tot geheim kamerheer van de Paus.

De katholieke arbeidersbeweging was gesterkt door de gebeurtenissen. Nadat in 1916 een succes was geboekt door een katholieke feestdag als vrije dag te behouden, ging het aantal leden met sprongen omhoog en kon de vakvereniging voor metselaars en timmerlieden, de bouwvakarbeidersbond “St. Joseph” afdeling Haaksbergen worden opgericht. Deze afdeling viert straks zelfs zijn 100-jarig bestaan. Ook kreeg men een eigen gebouw en onderkomen aan de Hibbertsstraat.

Na de Tweede Wereldoorlog gaat de wederopbouw betrekkelijk snel. In Twente is de uit Haaksbergen afkomstige J.A. (Toon) Middelhuis voorzitter van de R.K. Textielarbeidersbond. Later wordt hij landelijk voorzitter van de Katholieke Arbeidersbeweging (K.A.B.) en Eerste Kamerlid voor de K.V.P. Hij is bekend als voorvechter van het minimumloon en de katholieke solidariteit. Ook waarschuwt hij voor genotzucht en, als bewonderaar van Ariëns, voor terugkeer naar de situatie rond 1900.                                                             
De K.A.B. fuseert in 1982 met de N.V.V. tot F.N.V. Bondgenoten.


Aanmelden nieuwsbrief

Aanmelden voor de nieuwsbrief kan hier: